Душанбе, 20 август, – АИ «Корвон Иттилоот».   Тоҷикистон аз Эрон 2,55 миллион тонна маводи сӯхт, аз ҷумла нафти хом, бензин, сӯзишвории дизелӣ ва ҳавопаймоӣ дархост кардааст. Масъалаи интиқоли ин маводи сӯхт 15 август дар Теҳрон зимни музокироти намояндагони ду кишвар баррасӣ гардид. Дархост дар пасманзари идомаи мушкилоти таъмини бозори дохилӣ бо маҳсулоти нафтӣ ва коҳиши воридоти анъанавии маводи сӯхт аз Русия пешниҳод шудааст.

Тибқи иттилои Вазорати нақлиёти Тоҷикистон, ҳаҷми умумии маводи сӯхти дархостшуда 2 миллион тонна нафти хом, 150 ҳазор тонна бензин, 300 ҳазор тонна сӯзишвории дизелӣ ва 100 ҳазор тонна сӯзишвории ҳавопаймоиро ташкил медиҳад. Вазорат таъкид кардааст, ки интиқоли чунин ҳаҷми маводи сӯхт тақрибан 51 ҳазор вагони роҳи оҳан-ро талаб мекунад.

Ҳамин тариқ, сухан на танҳо дар бораи як партияи алоҳидаи маводи сӯхт, балки эҳтимоли густариши назарраси ҳамкориҳои энергетикӣ, тиҷоратӣ ва нақлиётию логистикии Душанбе ва Теҳрон меравад.

Русия таъминкунандаи асосӣ боқӣ мемонад, аммо Душанбе роҳҳои алтернативиро меҷӯяд.

Вазири нақлиёти Тоҷикистон Азим Иброҳим зимни мулоқот бо вазири роҳ ва шаҳрсозии Эрон Фарзона Содиқ таъкид кардааст, ки тағйирёбии вазъи геополитикии ҷаҳон боиси коҳиши воридоти маводи сӯхт ба ҷумҳурӣ шудааст.

Ба гуфтаи ӯ, қаблан беш аз 80 фоизи маводи сӯхт ба Тоҷикистон аз Русия ворид мешуд. Дар шароити нав Душанбе имкони зиёд намудани воридоти маводи сӯхт аз дигар кишварҳо, аз ҷумла Ҷумҳурии Исломии Эронро баррасӣ мекунад.

Тайи тақрибан ду моҳи охир дар бозори дохилии Тоҷикистон камбуди маҳсулоти нафтӣ, бахусус сӯзишвории дизелӣ, ба мушоҳида мерасад. Ҳамзамон қисми зиёди эҳтиёҷоти кишвар ба маводи сӯхт ба таври анъанавӣ аз ҳисоби воридот аз Русия таъмин мешавад. Маҳдуд шудани содироти маҳсулоти нафтии Русия зарурати ҷустуҷӯи самтҳои иловагии воридотро бештар кардааст.

Дар чунин шароит Эрон ҳамчун яке аз манбаъҳои эҳтимолии алтернативии таъминот баррасӣ мешавад.

Барои таъмини интиқоли самараноки ҳаҷми дархостшудаи маводи сӯхт Азим Иброҳим ба ҷониби Эрон як қатор пешниҳодҳо ироа кардааст.

Аз ҷумла, Душанбе пешниҳод кардааст, ки барои интиқоли маҳсулоти нафтӣ қатораҳои махсуси боркаш аз вагонҳои систернадор ташкил карда шаванд. Ҳамчунин пешниҳод шудааст, ки ҳангоми ҳаракати вагонҳои дорои маводи сӯхти барои Тоҷикистон пешбинишуда дар шабакаи роҳи оҳани Эрон нисбат ба онҳо низоми махсус ва «долони сабз» ҷорӣ карда шавад.

Масъалаи фароҳам овардани имтиёзҳо дар доираи шартномаи консессионӣ барои сохтмон, истифода ва баргардонидани иншооти марбут ба таъсис ва оғози фаъолияти маркази логистикии «Тоҷикистон» дар бандари Чобаҳор низ баррасӣ гардид.

Масъалаи дигари музокирот бартараф намудани мушкилоти воситаҳои нақлиёти Тоҷикистон ҳангоми ҳаракат дар қаламрави Эрон буд. Сухан, аз ҷумла, дар бораи рухсатномаҳои истифоданашуда барои ҳамлу нақли байналмилалӣ ва миқдори зарурии маводи сӯхт дар зарфҳои воситаҳои нақлиёт меравад.

Дар соҳаи авиатсия ҷониби Тоҷикистон пешниҳод кардааст, ки ба хизматрасониҳои заминӣ, хизматрасониҳои навигатсионӣ ва сӯзишвории ҳавопаймоҳо дар фурудгоҳҳои Эрон тахфиф пешниҳод карда шавад. Ин пешниҳод ба парвозҳои ширкати «Сомон Эйр», ки ният дорад парвозҳоро ба самти Эрон оғоз намояд, низ дахл дорад.

Азим Иброҳим таъкид кардааст, ки Тоҷикистон ба муносибатҳои дӯстона ва ҳамкориҳои бисёрҷониба бо Эрон аҳамияти махсус медиҳад ва ҳамкориҳои нақлиётиро яке аз самтҳои муҳими робитаҳои иқтисодӣ, тиҷоратӣ ва транзитии ду кишвар медонад.

Ба гуфтаи ӯ, Тоҷикистон манфиатдор аст, ки ҳамкориҳо аз сатҳи муносибатҳои анъанавии дуҷониба ба марҳилаи нави ҳамгироии нақлиётӣ ва логистикӣ бароварда шаванд.

То имрӯз байни ду кишвар дар соҳаи ҳамлу нақли байналмилалӣ 17 санади ҳамкорӣ ба имзо расидааст.

Вазири роҳ ва шаҳрсозии Эрон Фарзона Содиқ, дар навбати худ, тавсеаи ҳамкорӣ бо Тоҷикистонро яке аз самтҳои муҳими кор арзёбӣ карда, омодагии худро барои мусоидат дар ҳалли масъалаҳои пешниҳодшуда, аз ҷумла тавассути ҳамоҳангсозии гурӯҳҳои кории байниидоравӣ ва дастгирии зарурии лоиҳаҳо, изҳор намудааст.

Дар баробари масъалаи интиқоли маҳсулоти нафтӣ, ҷонибҳо густариши робитаҳои нақлиётиро низ баррасӣ карданд.

Тибқи маълумоти Вазорати нақлиёти Тоҷикистон, дар шаш моҳи соли ҷорӣ байни ду кишвар 432 ҳазору 790 тонна бор интиқол дода шудааст. Аз ин ҳаҷм 333 ҳазору 924 тонна тавассути нақлиёти роҳи оҳан ва 98 ҳазору 866 тонна тавассути нақлиёти автомобилӣ интиқол ёфтааст.

Ҳаҷми интиқоли бор нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 117,5 фоиз-ро ташкил додааст.

Ин нишондиҳанда аз он шаҳодат медиҳад, ки робитаҳои нақлиётии Тоҷикистон ва Эрон аллакай заминаи қобили таваҷҷуҳ доранд ва афзоиши эҳтимолии воридоти маҳсулоти нафтӣ метавонад аҳамияти роҳҳои оҳан ва автомобилгарди байни ду кишварро боз ҳам бештар намояд.

Яке аз масъалаҳои алоҳидаи музокирот таъсиси долони нави логистикии «Эрон — Афғонистон — Тоҷикистон — Чин» буд.

Дар доираи ин масир сохтмони роҳи оҳан низ пешбинӣ шудааст. Вазорати нақлиёти Тоҷикистон таъкид мекунад, ки татбиқи чунин лоиҳа маблағгузории назаррасро талаб хоҳад кард.

Ба арзёбии Азим Иброҳим, роҳи оҳани нав метавонад як масири заминиро ташаккул диҳад, ки дар муқоиса бо дигар хатсайрҳои мавҷудаи обӣ масофаи интиқоли борҳоро тақрибан 2 ҳазор километр ва вақти расонидани онҳоро то 10 рӯз коҳиш медиҳад. Инчунин интизор меравад, ки хароҷоти ҳамлу нақл кам шавад.

«Агар ин хатти роҳи оҳан ба истифода дода шавад, Эрон метавонад ба маркази таъминоти қораӣ табдил ёбад», — гуфтааст Азим Иброҳим.

Барои Тоҷикистон аҳамияти чунин масир аз доираи тиҷорат бо Эрон берун меравад. Ташаккули долони заминӣ тавассути Афғонистон метавонад дастрасии иловагӣ ба инфрасохтори бандарҳои Эронро фароҳам оварда, ҳамзамон имконияти рушди робитаи мустақими нақлиётиро бо бозорҳои Чин зиёд намояд.

Дар нақшаҳои ду кишвар бандари Чобаҳор низ ҷойгоҳи махсус дорад. Моҳи январи соли 2025 Вазорати нақлиёти Тоҷикистон ва Созмони бандарҳо ва киштиронии Эрон Барномаи ҳамкориро оид ба рушди транзити бор тавассути бандари Чобаҳор ба имзо расонида буданд.

Таъсиси маркази логистикии «Тоҷикистон» дар ин бандар ҳамчун яке аз унсурҳои густариши ҳузури нақлиётии кишвар дар самти ҷануб баррасӣ мешавад.

Ҳамзамон Душанбе ба афзоиши воридоти маҳсулоти нафтӣ манфиатдор аст. Дар ҳоли ҳозир ҳаҷми солонаи табодули маҳсулоти нафтӣ байни Тоҷикистон ва Эрон тақрибан 800 ҳазор тонна мебошад. Дархости 2,55 миллион тонна аз нияти ба таври назаррас зиёд намудани ин нишондиҳанда шаҳодат медиҳад.

15 август ҳайати Тоҷикистон бо роҳбарии вазири энергетика Далер Ҷумъа, ки ҳамзамон ҳамраиси Комиссияи муштараки ҳамкории тиҷоратӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии Тоҷикистон ва Эрон мебошад, вазири нақлиёт Азим Иброҳим ва дигар намояндагони кишвар бо мақомоти Эрон музокирот анҷом дод.

Яке аз натиҷаҳои муҳими ин мулоқотҳо ба мувофиқа расидан оид ба масъалаи содироти маҳсулоти нафтӣ аз Эрон ба Тоҷикистон буд. Ҳамзамон ҷонибҳо ташаббуси таъсиси иттиҳоди кишварҳои форсизабонро низ баррасӣ карданд.

Дар шароити кунунӣ масъалаи маводи сӯхт барои Душанбе на танҳо аҳамияти тиҷоратӣ, балки аҳамияти стратегӣ низ пайдо мекунад. Коҳиши вобастагӣ аз як таъминкунандаи асосии хориҷӣ зарурати диверсификатсияи манбаъҳо ва роҳҳои воридотро ба миён меорад.

Эрон дар ин замина якбора аз чанд самт таваҷҷуҳи Тоҷикистонро ба худ ҷалб мекунад — ҳамчун таъминкунандаи эҳтимолии маҳсулоти нафтӣ, шарики транзитӣ ва кишваре, ки ба инфрасохтори баҳрӣ дастрасӣ дорад. Рушди бандари Чобаҳор, роҳҳои оҳан ва ҳамлу нақли автомобилӣ метавонад барои Тоҷикистон як масири иловагии логистикии ҷанубиро фароҳам созад.

Ҳамин тариқ, дархости 2,55 миллион тонна маводи сӯхт ҳамзамон зарурати имрӯзаи таъмини устувори бозори дохилиро инъикос намуда, барои густариши ҳамкориҳои нақлиётиву иқтисодии Душанбе ва Теҳрон замина фароҳам меорад. Дар сурати татбиқи ҳаҷмҳои эълоншудаи интиқоли маводи сӯхт ва лоиҳаҳои инфрасохторӣ, нақши Эрон дар таъмини эҳтиёҷоти энергетикӣ ва транзитии Тоҷикистон метавонад ба таври назаррас афзоиш ёбад.

Акс: аз хабаргузории «SHANA»