Душанбе, 12 май, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар асри XXI муносибатҳои Тоҷикистону Чин тадриҷан аз доираи шарикии анъанавии иқтисодӣ берун рафта, ба яке аз намунаҳои устувори ҳамкории минтақавӣ дар Осиёи Марказӣ табдил меёбанд. Рамзист, ки маҳз Помир — чорроҳаи қадимаи тамаддунҳо ва роҳҳои тиҷоратӣ — имрӯз ба фазое мубаддал гардидааст, ки дар он воқеияти нави геоиқтисодии АвруОсиё шакл мегирад.
Ҳамоҳангсозии амиқи ташаббуси чинии «Як камарбанд — як роҳ» бо «Стратегияи миллии рушди Тоҷикистон то соли 2030» аллакай натиҷаҳои мушаххас медиҳад.
Соли 2025 Чин бори аввал ба бузургтарин шарики тиҷоратии Тоҷикистон табдил ёфт. Ҳаҷми гардиши мол миёни ду кишвар ба 4 миллиарду 312 миллион доллари ИМА расида, нисбат ба соли қаблӣ 11,9 фоиз афзоиш ёфт. Ҳамзамон содироти Тоҷикистон ба Чин 63,2 фоиз зиёд шуда, ба 560 миллион доллар баробар гардид.
Коршиносон таъкид мекунанд, ки пушти ин рақамҳо тағйироти сифатии худи сохтори ҳамкорӣ қарор дорад. Агар қаблан қисми асосии муомилотро масолеҳи сохтмонӣ ва ашёи хом ташкил медод, имрӯз содироти Чин бештар ба самти маҳсулоти технологияи баланд — мошинҳои барқӣ, аккумуляторҳои литийионӣ, системаҳои фотоэлектрикӣ, смартфонҳо ва таҷҳизоти саноатӣ равона мешавад. Дар навбати худ, содироти Тоҷикистон тадриҷан аз ҳисоби маҳсулоти кишоварзӣ, саноати химия ва металлургия густариш меёбад.
Нақши махсусро дар таҳкими шарикӣ зербинои инфрасохторӣ мебозад. Қитъаи калидии навбати дуюми шоҳроҳи Тоҷикистону Чин бо дарозии 92,3 километр аллакай ба истифодаи озмоишӣ дода шудааст. Пас аз ифтитоҳи пурраи роҳ дар соли 2026 масофаи байни Душанбе ва Хоруғ беш аз се маротиба кӯтоҳ мешавад — аз панҷ соат то якуним соат. Ин на танҳо пайвастагии нақлиётии кишварро беҳтар мекунад, балки барои рушди тиҷорат, сайёҳӣ ва ҷалби сармоя ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон низ такони ҷиддӣ хоҳад дод.
Ҳамзамон татбиқи марҳилаи чоруми лоиҳаи «Долони роҳии Осиёи Марказӣ» идома дошта, биноҳои нави Парламент ва Ҳукумати Тоҷикистон, ки бо мусоидати Чин дар Душанбе сохта шуданд, аллакай ба қисми ҳувияти нави меъмории пойтахт табдил ёфтаанд.
Ҳамкории саноатӣ ва энергетикӣ низ босуръат рушд мекунад. Дар ноҳияи Данғараи вилояти Хатлон парки саноатии агротекстилӣ, ки бо иштироки гурӯҳи «Чжунтай» таъсис ёфтааст, имкон дод занҷири пурраи коркарди пахта — аз парвариши ашёи хом то истеҳсоли маҳсулоти тайёри нассоҷӣ — ташкил гардад. Ин раванд худи модели иқтисодиро тағйир дода, онро ба истеҳсоли маҳсулоти дорои арзиши иловашуда равона мекунад.
Дар бахши энергетика ҳамкорӣ аҳамияти стратегӣ касб мекунад. Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2, ки аз ҷониби ширкатҳои чинӣ бунёд шудааст, имрӯз беш аз 700 ҳазор сокини пойтахт ва атрофи онро бо неруи барқ ва гармӣ таъмин менамояд.
Навсозии Неругоҳи барқи обии Норак ва НБО «Графская» имкон дод талафоти неруи барқ коҳиш ёбад ва устувории низоми энергетикии кишвар беҳтар гардад. Қадами иловагӣ имзои созишнома оид ба татбиқи лоиҳаҳои энергетикаи офтобӣ бо иқтидори умумии 1 ГВт дар доираи Форуми сармоягузории Душанбе дар соли 2025 гардид.
Аммо таъсири дарозмуддат бештар дар бахши гуманитарӣ ташаккул меёбад. «Устохонаи Лу Бан» дар назди Донишгоҳи техникии Тоҷикистон, ки аввалин чунин марказ дар Осиёи Марказӣ мебошад, имрӯз ба пойгоҳи воқеии омодасозии муҳандисони насли нав табдил ёфтааст. Аз соли 2022 инҷониб зиёда аз 1500 донишҷӯ таҳсил намуда, қисми зиёди онҳо ҳанӯз то хатми донишгоҳ дар сохторҳои давлатӣ ва ширкатҳои байналмилалӣ соҳиби кор шудаанд.
Имрӯз ҳамкории Тоҷикистону Чин бештар на танҳо ба нишондиҳандаҳои иқтисодӣ, балки ба ташаккули робитаҳои устувори инсонӣ, табодули дониш ва ояндаи муштараки технологӣ такя мекунад. Аз Помир то уқёнуси Ором хатти нави шарикӣ шакл мегирад, ки метавонад на танҳо ба ду кишвар, балки ба тамоми меъмории рушди минтақавии АвруОсиё таъсир расонад.
ФОТО: Михаил Метцель/ТАСС